Askeri PDU Şartnamesi Neden Ayrı Bir İş?
Askeri PDU şartnamesi, entegratörün güç dağıtım birimine ne istediğini tedarikçiye tek dokümanda anlattığı metindir. İyi yazılmış bir şartname üç şey yapar: tedarikçilerin aynı şeyi fiyatlamasını sağlar, kabulde neyin nasıl ölçüleceğini baştan belirler ve teslimattan sonra "bu da istenmiş miydi?" tartışmasını önler. Kötü yazılmışı ise "MIL-STD uyumlu, 10 çıkışlı, rack tipi PDU" gibi tek satırdır; her tedarikçi bu satırı farklı okur.
Bu yazı şartnameyi madde madde kuruyor. Araç DC dağıtımında hangi soruların sorulacağını askeri araç elektrik mimarisi yazısında, otomatik kaynak geçişi ve uzaktan izlemenin saha mantığını askeri PDU rehberinde anlattık. Burada odak, bu bilgilerin şartnameye hangi cümleyle ve hangi doğrulama yöntemiyle yazılacağıdır.
Yazmaya Başlamadan: Platform, Kaynaklar ve Yük Listesi
Şartnamenin ilk sayfası üç girdiye dayanır:
- Platform ve montaj yeri: shelter içindeki 19 inç kabin, zırhlı aracın gövdesi, direğe ya da duvara asılan dış ortam kutusu veya gemi kabini. Montaj yeri; mekanik, çevresel ve EMI maddelerinin tamamını belirler.
- Kaynaklar: şebeke, jeneratör, UPS, akü, alternatör, şarj cihazı. Her kaynağın gerilimi, frekansı ve hangi koşulda devrede olduğu yazılır.
- Yük listesi: her tüketici için gerilim, sürekli akım, kalkış akımı, kritik olup olmadığı ve hangi çalışma modunda açık olduğu.
Yük listesi olmadan çıkış sayısı ve kanal akımı yazılamaz; tedarikçi ya tahmin eder ya da en büyük kasayı teklif eder.
12 Maddelik Kontrol Listesi
1. Giriş Kaynakları ve Kaynak Geçişi
Kaynak sayısını, gerilim ve frekans aralığını, faz sayısını ve öncelik sırasını yazın. Geçiş otomatik mi, manuel mi; otomatikse hangi koşulda tetiklenir ve geçiş sırasında yükte kabul edilebilir kesinti ne kadardır? Kesintisizlik isteniyorsa bunun PDU'dan mı, önündeki UPS'ten mi beklendiğini açıkça belirtin.
2. Çıkış Sayısı, Gerilimi ve Akımı
Çıkış sayısını yedek kanallar dahil yazın. Her kanal için gerilim (AC/DC), sürekli akım ve gerekirse kalkış akımı tanımlanır. Kanal başına akımla toplam akımı ayrı yazın; toplamın her kanalın tam yükte çalışmasına göre mi, eş zamanlılık katsayısına göre mi boyutlanacağı belirtilmezse iki tedarikçi iki farklı ünite önerir.
3. Koruma: Kesici, Sigorta, Ters Bağlantı
Her çıkışın kendi aşırı akım ve kısa devre korumasını isteyin; kesici mi sigorta mı olacağını, sahada değiştirilebilirliğini ve yedek sigorta adedini yazın. Girişte aşırı/düşük gerilim, aşırı gerilim darbesi (parafudr) ve DC sistemlerde akünün ters bağlanmasına karşı koruma istenip istenmediği ayrı maddeler olmalıdır. Ters bağlantı koruması PDU'nun dışında ayrı bir birimle de çözülebilir; örneğin TPB-01 ters polarite koruma birimi. Bu durumda sorumluluk sınırı şartnamede yazılır.
4. Anahtarlama, Acil Durdurma ve Bypass
Çıkışlar tek tek mi, grup halinde mi, sıralı mı açılacak? Acil durdurmanın hangi kontaktörleri açtığı ve bir bypass anahtarı varsa hangi korumaları devre dışı bıraktığı yazılmalıdır. Bypass kritik görevde gücü sürdürür, ama korumayı da susturur; bu yüzden kimin, hangi koşulda kullanacağı operasyon dokümanına girer.
5. Haberleşme ve Uzaktan İzleme
Arayüzü (Ethernet, RS-422, CAN vb.), protokolü ya da yazılımı, izlenecek değerleri (gerilim, akım, frekans, sıcaklık) ve uzaktan yapılacak işlemleri (çıkış aç/kapa, yeniden başlatma) listeleyin. Log isteniyorsa kayıt sayısını ve hangi değerlerin kaydedileceğini belirtin.
6. Mekanik: Rack U, Ölçü, Ağırlık, Montaj
Rack ünitede U yüksekliği, derinlik sınırı ve ray; araç ve dış ortam ünitesinde dış ölçü, montaj delik aralığı ve kapak açılma yönü yazılır. Ağırlık üst sınırı, taşıma kolu ve bakım için hangi yüzeye erişileceği unutulan maddelerdir.
7. Çevresel Koşullar
Çalışma ve depolama sıcaklığı, nem (yoğuşmalı/yoğuşmasız), toz ve su koruması yazılır. IP sınıfı istenirse iki rakamın anlamını IP koruma sınıfları yazısındaki gibi tanımlayın. Titreşim, şok ve yağmur gibi koşullar için MIL-STD-810 revizyonu ve metot numarası verilir; "MIL-STD-810 uyumlu" ifadesi tek başına bir gereksinim değildir.
8. EMI/EMC ve Güç Kalitesi
PDU, radar ve telsizle aynı kabinde çalışır. MIL-STD-461 revizyonunu ve istenen test kalemlerini (örneğin CE102, CS101, RE102, RS103) seçin. 28 VDC araçlarda giriş güç kalitesi için MIL-STD-1275 revizyonunu yazın. Standartların neyi ölçtüğünü MIL-STD-461 ve MIL-STD-810 rehberinde anlattık.
9. Konnektörler ve Kablo Girişleri
Giriş ve çıkış konnektör ailesini (örneğin MIL-DTL-38999), pin atamasının kimde olacağını, yanlış takmayı önleyen kodlamayı ve kablo rakorlarının koruma sınıfını yazın. Konnektörü entegratör seçecekse bu, Arayüz Kontrol Dokümanı'na (ICD) bağlanır.
10. Yerleşik Test, Arıza Göstergesi ve Kayıt
Hangi arızaların algılanacağı (aşırı/düşük gerilim, aşırı sıcaklık, kesici açması), nasıl gösterileceği (LED, sesli uyarı, uzaktan mesaj) ve arıza anında çıkışın ne yapacağı (kapanır mı, uyarı verip sürer mi) tanımlanır.
11. Doğrulama ve Belgeler
Her maddenin yanına doğrulama yöntemi yazılır. Teslimden önce istenecek belgeler: ICD, elektrik şeması ya da blok şema, test planı ve prosedürü, kabul testi raporu, uygunluk belgesi. Belirli bir standarda göre test raporu isteniyorsa standart, revizyon ve metot numarası yazılır.
12. Teslimat, Yedek Parça ve Garanti
Kullanım ve bakım kılavuzu, yedek parça listesi (sigorta, kesici, fan, conta), eğitim, garanti süresi ve garanti kapsamı. Konfigürasyon değişikliklerinin nasıl bildirileceği de bu maddeye eklenir.
Gereksinim Cümlesi Nasıl Yazılır?
Her madde tek bir ölçülebilir istek içermelidir. Karşılaştırın:
- Zayıf: "PDU yeterli sayıda korumalı çıkışa sahip olmalı ve zorlu ortamlara dayanıklı olmalıdır."
- Güçlü: "PDU, her biri ayrı aşırı akım ve kısa devre korumalı en az 10 çıkış sağlamalıdır; her çıkış sürekli 25 A taşımalıdır."
İkinci cümlede sayı, birim ve koşul var; teslimde doğrulanabilir. Doğrulama dört yöntemle yapılır:
| Yöntem | Ne zaman? | Örnek |
|---|---|---|
| Test | Ölçüm gereken gereksinimler | Kanal akımı, kaynak geçişi, EMI emisyonu |
| Analiz | Test pahalı ya da yıkıcıysa | Isıl hesap, toplam akım bütçesi |
| Muayene | Görsel ya da boyutsal kontrol | Ölçüler, etiketleme, konnektör tipi |
| Gösterim | İşlevin çalıştığını görmek yeterliyse | Uzaktan çıkış kapama, acil durdurma |
"Uyumlu tasarım" ile "test edildi" farkı da burada netleşir: şartnamede "doğrulama: test" yazan bir madde için tedarikçiden rapor istenir; "analiz" yazan madde için hesap dokümanı yeterlidir.
Şartname Özeti Tablosu
| No | Madde | Şartnameye yazılacak | Doğrulama |
|---|---|---|---|
| 1 | Kaynaklar | Sayı, gerilim, frekans, öncelik, geçiş tipi | Test |
| 2 | Çıkışlar | Kanal sayısı, gerilim, kanal ve toplam akım | Test |
| 3 | Koruma | Kesici/sigorta, giriş korumaları, yedek | Test + muayene |
| 4 | Anahtarlama | Grup/sıralı açma, acil durdurma, bypass | Gösterim |
| 5 | Haberleşme | Arayüz, izlenen değerler, log | Gösterim |
| 6 | Mekanik | U / dış ölçü, ağırlık, montaj | Muayene |
| 7 | Çevresel | Sıcaklık, nem, IP, MIL-STD-810 metotları | Test veya analiz |
| 8 | EMI ve güç kalitesi | MIL-STD-461 kalemleri, MIL-STD-1275 | Test |
| 9 | Konnektör | Aile, pin ataması, kodlama | Muayene |
| 10 | Yerleşik test | Algılanan arızalar, gösterim, çıkış davranışı | Gösterim |
| 11 | Belgeler | ICD, şema, test planı ve raporları | Muayene |
| 12 | Teslimat | Kılavuz, yedek parça, garanti | Muayene |
Kontrol Listesi TEDEG PDU'larında Nasıl Okunur?
Aynı listeyi bir datasheet üzerinde okumak, eksik maddeyi bulmayı kolaylaştırır. Askeri güç dağıtım birimleri kategorisindeki dört ürün, kontrol listesinin farklı maddelerine farklı yanıt verir:
| Madde | PDU-RT5002 | PDU-R2D4 | TDG-EDP-D0X | MAR-2 |
|---|---|---|---|---|
| Kaynaklar | 3 × 220 VAC 50 Hz; şebeke → jeneratör otomatik | 180–240 VAC 50 Hz; şebeke + UPS | 4 DC giriş; 400 A bara | 220 VAC 50 Hz; manuel şebeke / jeneratör |
| Çıkışlar | 10 × 25 A AC/DC | 8 AC + 2 DC | MIDI sigortalı, 30 / 60 / 100 A @28 VDC | 9 × 220 VAC, sigortalı |
| Haberleşme | Ethernet, son 100 kayıt | Ethernet 100 Mbps + RS-422 | — | LED gösterge |
| Mekanik | 4U 19 inç | 2U 19 inç, ≤ 10 kg | Alüminyum gövde, 14 ± 2 kg | Yağmur çatılı pano, 14 ± 1 kg |
Birkaç ayrıntı şartname yazarken örnek olur. PDU-RT5002, arızada çıkışı kapatır ve sesli uyarı verir; bypass aktifken arıza ve uyarılar yok sayılır. Datasheet'inde MIL-STD-461F için CE102, CS101, CS114–CS116, RE102 ve RS103 kalemleri ve 11 metotlu MIL-STD-810G kapsamı tek tek listelenir; madde 8'de istenen ayrıntı düzeyi budur. PowerGuard PDU-R2D4 çıkışları tekil, grup halinde ya da sıralı açar; girişinde parafudr, ön panelinde acil durdurma ve bypass vardır, −30 °C … +50 °C'de çalışır.
Askeri araç DC güç dağıtım birimi (TDG-EDP-D0X), madde 4'ün araçtaki karşılığını eşik değerleriyle verir: giriş kontaktörü 21 VDC altında açılır, 21,5 VDC üzerinde kapanır; kontrol biriminin açılma gerilimleri dışındaki eşikler ayarlanabilir. Su sızdırmazlığı MIL-STD-810G Method 506.5 Prosedür I'e göre tanımlanır (30 dakika). PowerGuard MAR-2 ise her çıkışa ayrı nötr ve toprak klemensi verir, K1 / K2 kontaktörleri ve muhafazalı acil durdurmayla dış ortamda çalışır.
Türkiye'de Askeri PDU Üreticisi: TEDEG Savunma
TEDEG Savunma, rack, araç ve dış ortam tipi güç dağıtım ürünleri tasarlayıp üreten Ankara merkezli bir savunma sanayii firmasıdır.
| Künye | Bilgi |
|---|---|
| Firma | TEDEG Savunma Sanayi A.Ş. |
| Merkez | Ankara |
| Kuruluş | 2023 |
| Kayıt ve belgeler | ISO 9001, EYDEP |
| Küme üyelikleri | OSSA, SAHA İstanbul |
PDU-RT5002'de kanal sayısı, gerilim seviyesi ve konnektör tipi müşteri konfigürasyonu olarak sunulur; PDU-R2D4'te çıkış gerilimi ve akımı proje bazında belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Askeri PDU şartnamesinde hangi standartlar yazılmalı?
Platforma bağlıdır. EMI/EMC için MIL-STD-461, çevresel koşullar için MIL-STD-810, 28 VDC kara araçlarında giriş güç kalitesi için MIL-STD-1275 tipik başlangıçtır. Her birinin revizyon harfi ve istenen test kalemi ya da metot numarası yazılmalıdır.
"Uyumlu tasarım" ile "test edildi" farkı şartnamede nasıl yazılır?
Her gereksinimin yanına doğrulama yöntemini yazarak. "Test" yazan madde için test raporu, "analiz" yazan madde için hesap dokümanı istenir. Teklif aşamasında tedarikçiden madde madde uygunluk tablosu istemek bu farkı görünür kılar.
Teklif istemek için şartnamenin tamamı gerekli mi?
Hayır. Kaynaklar, çıkış sayısı ve kanal akımı, montaj yeri, haberleşme arayüzü ve çalışma sıcaklığı ilk teklif için yeterlidir. Ayrıntılı şartname, teknik netleştirme ve sözleşme aşamasında tamamlanabilir.
Şartname rack PDU'yu mu, araç DC birimini mi, dış ortam panosunu mu tarif etmeli?
Montaj yerini ve kaynakları yazın; tip buradan çıkar. Shelter kabininde AC kaynaklar rack üniteyi, akü ve alternatörlü 28 VDC araç bara tabanlı DC birimini, sahada şebeke ya da jeneratör dağıtımı dış ortam panosunu gösterir.
Sonuç
İyi bir askeri PDU şartnamesi, 12 maddenin her birinde ölçülebilir bir değer ve bir doğrulama yöntemi taşır. Önce platformu, kaynakları ve yük listesini çıkarın; sonra maddeleri doldurun ve belgeleri baştan isteyin.
Şartnamenizi ya da yük listenizi teklif formundan gönderin; mühendislik ekibimiz maddeleri ürün datasheet'leriyle karşılaştırarak yanıtlasın. Sahadan örnek: taktik kamyon güç mimarisi yenileme vakası.