Çoklu Sis Havanı Yapılandırmaları: 4–16 Lançer, 90°–360° Kapsama

Çoklu sis havanı, bir araca tek bir fırlatıcı yerine birden fazla lançerin (fırlatıcının) belirli açılarla dizildiği ve tek kumanda biriminden yönetildiği sis perdesi sistemidir. Bir sis havanı sistemi seçilirken asıl mühendislik kararı çoğu zaman "hangi ürün" değil, "hangi yapılandırma" sorusudur: kaç lançer, hangi kapsama açısı, araç üzerinde nereye ve hangi ateşleme gruplarıyla?

Bu yazı yalnız bu dört karara odaklanır. Sis havanının çalışma prensibini, 76 mm kalibreyi ve çok spektrumlu mühimmatı 76 mm sis havanı lançer sistemleri rehberinde anlattık; burada tekrar etmiyoruz. Örnek değerler için TEDEG'in 76 mm Sis Havanı Lançer Sistemi TDG-76-SGL datasheet'ini kullanıyoruz: sistem en az 4, en fazla 16 fırlatıcıyla kurulur ve 90°, 120°, 180° veya 360° sis koruması sağlayacak şekilde yapılandırılır.

Bir sis havanı yapılandırması dört değişkenin birleşimidir ve bunlar birbirinden bağımsız seçilemez:

• Kapsama açısı: Perdenin araç çevresinde kapatacağı sektör. Aracın görevi ve tehdidin beklendiği yön belirler.
• Lançer sayısı: Sektörün ne kadar sık doldurulacağını ve yeniden doldurmadan kaç salvo atılabileceğini belirler.
• Yerleşim: Lançerlerin kuleye mi gövdeye mi, hangi gruplar halinde takılacağı. Platform geometrisi belirler.
• Kontrol ve gruplama: Hangi lançerlerin hangi komutla, hangi modda ateşleneceği. Mürettebatın kullanım konsepti belirler.

Sıra önemlidir: önce açı, sonra sayı, sonra yerleşim, en son gruplama netleşir. Tersinden başlanırsa, örneğin "kulede sekiz tüplük yer var" diye yola çıkılırsa, ortaya çıkan perde görevin istediği sektörü örtmeyebilir.

TDG-76-SGL dört kapsama açısı sunar; her birinin tipik kullanım mantığı farklıdır:

Açı seçerken ilk soru "tehdit nereden gelir" değil, "araç perdeyi attıktan sonra ne yapacak" sorusudur. Geri çekilecek bir keşif aracı için önündeki 120° yeterli olabilir. Yerinde kalacak bir komuta aracı ise her yönden gözlenebileceği için tam çevre ister. Deniz platformlarında mantık aynıdır; yalnız iskele ve sancak sektörleri konuşulur.

Lançer sayısı iki ihtiyacı birlikte karşılar: seçilen sektörü yeterince sık doldurmak ve gerekiyorsa aynı sektöre ikinci bir salvo için tüp ayırmak. Kaba bir ilk hesap için sektör genişliği lançer sayısına bölünür; sonuç, komşu fırlatıcı eksenleri arasındaki açıyı verir.

Bu tablo bir performans değeri değil, geometri hesabıdır. Belirli bir eksen aralığının kesintisiz perde verip vermeyeceği, kullanılan mühimmatın oluşturduğu bulutun genişliğine ve atış mesafesine bağlıdır; bu değerler mühimmat verisinden alınır. Tablonun gösterdiği şudur: açı büyüdükçe aynı sıklığı korumak için lançer sayısı da artmalıdır. Dar bir sektörde çok sayıda lançer ise sıklığı artırmak yerine tüplerin bir bölümünü ikinci salvoya ayırma imkânı verir.

Tipik olarak ağır muharebe araçlarında 8–12, daha hafif zırhlı personel taşıyıcılarda ve mayına karşı korumalı araçlarda 4–8 lançer görülür. TDG-76-SGL'de alt sınır 4, üst sınır 16 fırlatıcıdır; aynı fırlatıcı ve kumanda altyapısı 4 fırlatıcılı yönlü bir korumadan 16 fırlatıcılı tam 360° kapsamaya kadar ölçeklenir.

Sayıyı artırmanın bedeli de vardır: her ek lançer ağırlık, kablo, montaj yüzeyi ve bakım yükü getirir. Bu yüzden hedef "en çok lançer" değil, görevin istediği sektörü ve salvo sayısını karşılayan en sade dizilimdir.

Aynı lançer sayısı ve açı, araç üzerinde iki farklı biçimde kurulabilir:

• Kule üstü yerleşim: Lançerler kuleyle birlikte döner ve perde silahın baktığı yöne atılır. Yönlü (90°–180°) yapılandırmalarda az lançerle esneklik sağlar. Karşılığında kablolar kulenin döner bağlantısından geçmek zorundadır ve kule üstündeki alan optikler, antenler ve projektörle paylaşılır.
• Gövde üstü yerleşim: Lançerler aracın gidiş yönüne göre sabittir. Kulesiz araçlarda ve tam çevre yapılandırmalarda doğal seçimdir. Kablolama daha basittir, ancak perde yönü aracın duruşuna bağlı kalır.

Yerleşim çiziminde kontrol edilecek noktalar:

• Fırlatıcı eksenlerinin önünde kapak, periskop, anten, kamera ve namlu bulunmamalı; kapaklar açıkken de atış hattı temiz kalmalıdır.
• Sol ve sağ gruplar simetrik dizilirse kumanda birimindeki grup butonlarıyla sektör mantığı örtüşür.
• Fırlatıcılar tipik olarak yukarı eğimli monte edilir; eğim ve yan açı, mühimmatın menzil verisine göre belirlenir.
• Araç çevresindeki personel için emniyet sektörleri kullanım talimatına işlenir.
• Tüplerin temizliği ve mühimmat doldurma için personelin güvenle ulaşabileceği bir konum seçilir.

Kule üstü alan paylaşımı, pratikte en sık çakışma çıkan konudur. Örneğin T-Light TWR askeri projektör silah kulesine entegre edilmek üzere tasarlanmıştır ve yatay eksende kuleyle birlikte döner. Aynı kulede sis havanı grupları da varsa iki sistemin hüzme ve atış hatları yerleşim çiziminde birlikte kontrol edilmelidir.

Yapılandırmanın son katmanı, lançerlerin nasıl ateşleneceğidir. TDG-76-SGL'de fırlatıcıların tamamı araç içindeki uzak komuta birimiyle yönetilir. Operatör fırlatıcıları tek tek, grup halinde ya da hepsini birden ateşleyebilir; manuel ve otomatik modlar arasında geçiş yapabilir. Ön panelde sol sis havanı grubu, sağ sis havanı grubu ve tüm sis mühimmatı için ayrı ateşleme butonları, mühimmat göstergesi (var/yok), silahlı/güvenli mod seçici anahtar ve durum LED'i bulunur.

Bu yapı, gruplama kararının yerleşimle birlikte verilmesini gerektirir:

• Sol ve sağ grup: Fiziksel olarak aracın sol ve sağ sektörünü örten lançerler aynı gruba bağlanır. Böylece operatör tehdidin geldiği yanı tek butonla kapatır.
• Tümü birden: Seçilen sektörün tamamını tek komutla örtmek için kullanılır; acil durum tepkisidir.
• Tek tek ateşleme: Perdeyi rüzgâra ve tehdit yönüne göre parça parça kurmak ya da mühimmatı idareli kullanmak için tercih edilir.

Sistem CANBUS (J1939) altyapısıyla aracın diğer elektronik sistemleriyle aynı veri yolu üzerinden haberleşir. Veri yolunda hangi durum ve komut bilgilerinin paylaşılacağı ve otomatik modun hangi araç sistemine bağlanacağı, entegrasyon aşamasında araç mimarisine göre netleştirilir.

Atıştan önce araç çevresindeki personelin uyarılması isteniyorsa bu iş, sis havanı kumandasından ayrı bir ikaz noktasıyla çözülür. T-Light Programlanabilir İkaz Birimi sesli ve görsel uyarıyı tek gövdede birleştirir; RS-485 veya CAN-Bus haberleşmeli iki ayrı model olarak üretilir.

TDG-76-SGL 28 VDC nominal (16–32 VDC) beslemeyle çalışır. Datasheet 28 VDC'de iki tüketim değeri verir: nominal 120 mA ± 20 mA ve atış modunda 6 A ± 2 A. Yapılandırma açısından bunun üç sonucu vardır:

• Hat koruması atış akımına göre seçilir. Bekleme tüketimi düşüktür; sigorta ve kablo kesiti ise atış anındaki akıma göre boyutlandırılır. Araç tarafında bu hat sigortalı bir dağıtım çıkışından beslenir. Örneğin TDG-EDP-D0X DC Güç Dağıtım Birimi çıkış hatlarını MIDI tip sigortalarla (28 VDC'de 30, 60 ve 100 A) korur.
• Kule üstü yerleşimde besleme ve veri hattı döner bağlantıdan geçer. Döner bağlantıdaki boş kanal sayısı ve akım kapasitesi, lançer sayısı kesinleşmeden önce kontrol edilmelidir.
• Uyumluluk sistem düzeyinde doğrulanır. TDG-76-SGL'nin askeri koşul dayanımı MIL-STD-461G, MIL-STD-810G ve MIL-STD-1275E'ye göredir. Kablo ekranlaması, topraklama ve güzergâh ise araç entegrasyonunun parçasıdır. Bu standartların ne istediğini MIL-STD-461 ve MIL-STD-810 rehberinde anlattık.

Teklif istemeden önce şu sekiz soruyu yanıtlamak, tedarikçiyle ilk görüşmeyi kısaltır:

1. 1.Araç perdeyi attıktan sonra ne yapacak: geri mi çekilecek, yer mi değiştirecek, yerinde mi kalacak?
2. 2.Hangi sektör örtülecek: 90°, 120°, 180° veya 360°?
3. 3.Aynı sektöre yeniden doldurmadan ikinci bir salvo gerekiyor mu?
4. 4.Lançerler kuleye mi, gövdeye mi takılacak; montaj yüzeyleri ve çevredeki donanım nerede?
5. 5.Hangi mühimmat tipleri kullanılacak; perde genişliği ve menzil verisi elde mi?
6. 6.Ateşleme grupları nasıl bölünecek; manuel mod yeterli mi, otomatik mod isteniyor mu?
7. 7.Besleme hattı, sigorta ve varsa döner bağlantı kapasitesi atış akımına uygun mu?
8. 8.Araç veri yolunda (CANBUS J1939) hangi bilgiler paylaşılacak?

Bu yanıtlarla birlikte aracın üst görünüş çizimi paylaşıldığında lançer sayısı ve dizilim önerisi çoğu zaman tek turda netleşir.

TDG-76-SGL, Ankara merkezli TEDEG Savunma tarafından geliştirilen ve Türkiye'de üretilen 76 mm çoklu sis havanı lançer sistemidir.

Yapılandırma açısından sistemin datasheet değerleri:

• Yapılandırma aralığı: En az 4, en fazla 16 fırlatıcı; 90°, 120°, 180° veya 360° sis koruması
• Kontrol: Uzak komuta birimi; tek tek, grup halinde veya tüm fırlatıcılar birlikte ateşleme; manuel ve otomatik mod
• Araç entegrasyonu: 28 VDC nominal (16–32 VDC), CANBUS (J1939); kara ve deniz araçları
• Çevre: −40 °C … +70 °C, %95 nem dayanımı, çinko-nikel kaplama; MIL-STD-461G, MIL-STD-810G, MIL-STD-1275E

Belgeler Sertifikalar ve Kalite sayfasındadır. Aynı araçtaki projektör, aydınlatma ve ikaz çözümleri için Taktik Sistemler kategorisine bakabilirsiniz.

Bir zırhlı araca kaç sis havanı lançeri gerekir?

Tek bir doğru sayı yoktur; sayı, örtülecek sektöre ve ikinci salvo ihtiyacına göre belirlenir. Tipik olarak hafif araçlarda 4–8, ağır muharebe araçlarında 8–12 lançer kullanılır. TDG-76-SGL en az 4, en fazla 16 fırlatıcıyla kurulur; kesin sayı platformun ihtiyacına göre belirlenir.

360° kapsama için kaç lançer gerekir?

Geometri olarak tam çevrede 8 lançer eksenleri 45°, 12 lançer 30°, 16 lançer 22,5° aralıkla dağıtır. Hangi aralığın kesintisiz perde vereceği, kullanılan mühimmatın bulut genişliğine bağlıdır. Bu yüzden 360° yapılandırmalarda lançer sayısı mühimmat verisiyle birlikte seçilir.

Çoklu sis havanı sistemi araç elektroniğine nasıl bağlanır?

TDG-76-SGL 28 VDC nominal (16–32 VDC) hattan beslenir ve CANBUS (J1939) ile aracın diğer elektronik sistemleriyle haberleşir. Fırlatıcılar araç içindeki uzak komuta biriminden yönetilir. Besleme hattının sigortası ve kablo kesiti, atış modundaki 6 A ± 2 A tüketime göre seçilir.

Çoklu sis havanı yapılandırması, dört kararın birlikte verildiği bir tasarım işidir: açı görevden, sayı açıdan ve salvo ihtiyacından, yerleşim platform geometrisinden, gruplama ise mürettebatın kullanım konseptinden çıkar.

TDG-76-SGL bu kararların tamamında seçenek bırakır: 4–16 fırlatıcı, 90°–360° kapsama, tekli, grup ve toplu ateşleme, CANBUS (J1939) entegrasyonu. Datasheet ve CAD talebi için ürün sayfasını, diğer ürünler için ürün kataloğunu inceleyebilirsiniz. Platformunuzun üst görünüş çizimi ve yukarıdaki kontrol listesinin yanıtlarıyla teklif isteyebilir ya da mühendislik ekibimize iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.