Kalite Sistem Mühendisi Ne İş Yapar? Savunma Sanayiinde Kalite

Kalite sistem mühendisi ne iş yapar sorusunun kısa cevabı şudur: Bir ürünün teknik resimden teslimata kadar her adımda şartnameye uygun üretildiğini kanıtlayan sistemi kurar, işletir ve geliştirir. Savunma sanayiinde bu sistem bir formaliteden ibaret değildir; ana yüklenicinin tedarikçisini onaylama kararı, denetim bulguları ve kabul süreçleri doğrudan bu mühendisin masasından geçer.

Üç kavram sık karıştırılır:

• Kalite kontrol, ürünü ölçer ve muayene eder: giriş, proses ve final kontroller.
• Kalite güvence, hatanın oluşmasını önleyecek süreçleri tanımlar ve izler.
• Kalite sistem mühendisliği, bu ikisini tek bir yönetim sistemi içinde birleştirir; dokümantasyonu, denetimleri, tedarikçi onayını ve sürekli iyileştirmeyi sahiplenir.

Küçük ve orta ölçekli savunma firmalarında aynı kişi genellikle üç şapkayı birden taşır. Bu yazı, o kişinin günlük işini anlatır.

Ticari üretimde kalite çoğunlukla son kullanıcı şikâyetleriyle ölçülür. Savunma sanayiinde ise müşteri bir ana yüklenici ya da sistem entegratörüdür ve kaliteyi sözleşme imzalanmadan önce, tedarikçi onay sürecinde denetler. Farkı yaratan dört başlık vardır:

1. 1.Standart zinciri: Ana yüklenicinin kendi kalite gereksinimleri, ISO 9001 ve üzerine eklenen savunma odaklı standartlar tedarikçiye akar. Tedarikçi de aynı gereksinimleri kendi alt tedarikçilerine aktarmak zorundadır.
2. 2.İzlenebilirlik: Hangi partinin hangi malzemeyle, hangi operatör tarafından, hangi test cihazıyla üretildiği yıllar sonra sorulabilir. Kayıt tutmak değil, kaydı bulabilmek esastır.
3. 3.Kalifikasyon ve test kanıtı: Datasheet'teki "MIL-STD uyumlu" ifadesinin arkasındaki test raporu, revizyon ve test listesi kabul aşamasında istenir. Hangi soruların sorulacağını MIL-STD-461 ve MIL-STD-810 rehberinde anlattık.
4. 4.Konfigürasyon kontrolü: Test edilen ürünle sevk edilen ürün aynı konfigürasyonda olmalıdır. Testten sonra değişen bir konnektör ya da kart revizyonu, test kanıtını geçersiz kılabilir.

Bu dört başlığın tamamı kalite sistem mühendisinin sorumluluk alanına girer.

Yönetim sistemi ve dokümantasyon

Prosedür, talimat, form, kalite planı ve süreç dokümanlarını hazırlar, revizyonlarını kontrol eder. Yönetimin gözden geçirme toplantılarına süreç performans göstergelerini raporlar. İyi bir kalite sistem mühendisi dokümanı üretim sahasının gerçekten kullanacağı sadelikte yazar; raf dolduran prosedür denetimde değil sahada kaybettirir.

Denetimler

İç tetkikleri planlar ve yürütür; belgelendirme kuruluşu ve müşteri denetimlerine hazırlık yapar. Denetim sırasında firmayı temsil eder, bulguları raporlar ve kapanış aksiyonlarını takip eder. Ana yüklenici denetimleri savunma sanayiine özgüdür: Denetçi yalnızca sistemi değil, belirli bir projenin kayıtlarını, test cihazlarının kalibrasyonunu ve malzeme izlenebilirliğini örnekleyerek inceler.

Giriş, proses ve final kalite kontrol

Satın alınan malzemenin giriş kontrolünü yapar ya da yaptırır, kabul ve red kararını kayıt altına alır. Elektronik kartlar, kablo grupları, mekanik parçalar ve elektromekanik ürünlerde proses kontrol noktalarını belirler. Üretimi biten ürünün teknik resme, ürün ağacına (BOM) ve şartnameye uygunluğunu doğrular; final fonksiyon testini yapar ya da koordine eder. Teknik resim okuyabilmek ve kumpas, mikrometre, mastar gibi temel ölçüm ekipmanını kullanabilmek bu yüzden ilanlarda ilk sıralarda yer alır.

Uygunsuzluk ve DÖF

Uygun olmayan ürünü tespit eder, karantinaya alır ve uygunsuzluk sürecini yönetir. Kök neden analizi için 8D, 5 Neden ve balık kılçığı gibi araçları kullanır; düzeltici ve önleyici faaliyet (DÖF) kaydını açar, aksiyonun etkinliğini doğrulayıp kapatır.

Tedarikçi kalitesi ve müşteri onay süreçleri

Kendi tedarikçilerini değerlendirir, onaylı tedarikçi listesini güncel tutar ve tedarikçi geliştirme çalışmaları yürütür. Öte yandan firmanın kendisi de müşterilerinin onaylı tedarikçisi olmak zorundadır: tedarikçi anketleri, kalifikasyon dosyaları ve müşteri denetimleri bu mühendisin elinden çıkar. Türkiye'de buna EYDEP (Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programı) kayıt ve güncelleme süreçleri ile tesis güvenliği dokümantasyonu eklenir.

Bu standartların hiçbiri tek başına yeterli değildir; ana yüklenicinin sözleşmeye eklediği kalite şartları her projede yeniden okunur. Şartname okumanın nasıl bir disiplin olduğunu askeri PDU şartnamesi yazısında ürün tarafından göstermiştik.

Savunma elektroniği üreten bir firmada tipik akış şöyle ilerler:

1. 1.Teknik resim ve BOM: Kalite, tasarımın hangi özelliklerinin kritik olduğunu ve hangi noktalarda kontrol edileceğini kalite planına yazar.
2. 2.Giriş kontrol: Elektronik bileşen, konnektör, kablo ve mekanik parçalar sertifika, parti numarası ve örnekleme muayenesiyle kabul edilir.
3. 3.Proses kontrol: Kart montajı, kablo grubu ve mekanik montaj aşamalarında tanımlı kontrol noktaları işletilir.
4. 4.Final fonksiyon testi: Ürün, test prosedürüne göre çalıştırılır; sonuçlar ürün seri numarasıyla kayıt altına alınır.
5. 5.İlk ürün kontrolü (FAI) ve fabrika kabul testi (FAT): Seri üretimin ilk parçası tüm boyut ve fonksiyonlarıyla doğrulanır; müşteri temsilcisi kabul testine katılabilir.
6. 6.Teslimat belgeleri: Uygunluk sertifikası (CoC), test raporları ve izlenebilirlik kayıtları sevkiyatla birlikte gider.

Bu akışın test ayağı mühendislik ekibiyle ortak yürür; TEDEG'de test ve doğrulama çalışmaları izlenebilir mühendislik kayıtlarıyla yapılır. Kalite sistem mühendisinin elindeki en somut araçlardan biri datasheet'in kendisidir. Örneğin PDU-RT5002 askeri güç dağıtım birimi datasheet'inde MIL-STD-461F kapsamında CE102, CS101, CS114, CS115, CS116, RE102 ve RS103 testleri ile MIL-STD-810G kapsamında 11 metot listelenir; SENTRA KBM kamera besleme modülünde MIL-STD-461G test listesi ve MIL-STD-810G CHG-1 metotları tanımlıdır. Müşteri denetiminde bu listelerin her satırı için test raporu ve test edilen konfigürasyon kaydı sorulur; kalite sistem mühendisi o kaydı dakikalar içinde bulabilmelidir. Aynı yaklaşım araç elektroniği ürünlerimizin tamamı için geçerlidir.

• Eğitim: Endüstri, makine, elektrik-elektronik ya da ilgili bir mühendislik bölümünden lisans. Kalite sistem mühendisliği adında ayrı bir lisans programı yoktur; alan iş başında öğrenilir.
• Teknik okuryazarlık: Teknik resim okuma, temel ölçüm ekipmanı, elektronik kart ve kablo grubu muayenesinde kabul kriterleri.
• Yöntem bilgisi: İç tetkikçi eğitimi, 8D ve 5 Neden gibi kök neden araçları, istatistiksel düşünme.
• Yazılı ifade: Prosedür, talimat ve denetim raporu yazımı. Savunma sanayiinde kalite mühendisinin ürettiği metin müşteri tarafından okunur.
• Araçlar ve dil: ERP sistemleri, MS Office; standartları ve müşteri dokümanlarını okuyacak düzeyde İngilizce.
• Güvenlik belgesi: Savunma projelerinde çalışmak için kişi güvenlik belgesi alınmasına engel bir durumun bulunmaması istenir.

Tipik yol kalite kontrol teknisyeni ya da yeni mezun kalite yönetim sistemi uzmanından başlar; birkaç yıl içinde kalite mühendisi, ardından kalite sistem mühendisi ve kalite yöneticisi rollerine ilerler. Her adımda iş, ürün ölçmekten sistemi yönetmeye doğru kayar.

TEDEG Savunma, 2023 yılında Ankara'da kurulmuş bir askeri güç elektroniği, araç elektroniği ve taktik sistemler üreticisidir. Kalite yönetim sistemimiz ISO 9001'e göre kurulmuştur; EYDEP kaydımız bulunur ve SAHA İstanbul kümelenmesinin üyesiyiz. Süreçlerimizi Sertifikalar ve Kalite sayfasında paylaşıyoruz. Kalite ekibimiz için bugün iki açık pozisyon var: deneyimli adaylar için Kalite Mühendisi, yeni mezunlar için yetiştirme odaklı Kalite Yönetim Sistemi Uzmanı. İlan metinleri, bu yazıda anlatılan sorumlulukların TEDEG'de nasıl bölündüğünü ayrıntısıyla gösterir; AS9100 ve AQAP-2110 bilgisi tercih sebebidir, şart değildir.

Kalite sistem mühendisi ile kalite kontrol mühendisi arasındaki fark nedir?

Kalite kontrol mühendisi ürünü ölçer ve muayene eder; kalite sistem mühendisi bu ölçümlerin hangi kurala göre, hangi sıklıkla ve hangi kayıtla yapılacağını belirleyen yönetim sistemini kurar ve denetler. Küçük firmalarda iki rol tek kişide birleşir.

Kalite sistem mühendisi olmak için hangi bölümden mezun olmak gerekir?

Çoğunlukla endüstri, makine ya da elektrik-elektronik mühendisliği. Savunma elektroniğinde elektrik-elektronik ve endüstri mühendisliği mezunları öne çıkar; ancak belirleyici olan bölümden çok teknik resim okuma, yöntem bilgisi ve yazılı ifade gücüdür.

Savunma sanayiinde kalite mühendisi için AS9100 bilmek şart mı?

Başlangıç için şart değildir; ISO 9001 temeli yeterlidir. Ana yüklenici tedarik zincirinde AS9100 ve AQAP-2110 gereksinimleriyle hızla karşılaşılır, bu yüzden ilanlarda tercih sebebi olarak geçer ve iş başında öğrenilir.

Savunma sanayiinde kalite mühendisliği için güvenlik belgesi gerekir mi?

Gizlilik dereceli projelerde çalışmak için kişi güvenlik belgesi gerekir. İlanlarda bu, "belge alınmasına engel bir durumun bulunmaması" biçiminde yer alır; başvuru işveren üzerinden yürütülür.

Kalite sistem mühendisi, savunma sanayiinde ürünün şartnameye uygunluğunu kanıtlayan kayıt ve süreç düzenini sahiplenen kişidir. Günlük işi dokümantasyon, denetim, üç aşamalı kalite kontrol, kök neden analizi ve tedarikçi onay süreçleri arasında geçer. Bu alanda çalışmak isteyen mühendis ve teknisyenler iş ilanlarımızı inceleyebilir; kalite süreçlerimiz hakkında soru için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.